Công ty chúng tôi năm ngoái xuất khẩu về Pháp 54 triệu USD cá thu và cá lưỡi kiếm, trong đó chỉ có 9 triệu USD là cá của VN, còn là của các tàu đánh cá Trung Quốc, Malaysia…
Họ đánh cá ở đâu? Trên vùng biển ngang với miền Trung của VN, từ Huế trở vào, tất nhiên là xa tít ngoài khơi. Tàu đánh cá cổ truyền của VN ra không tới, có ra cũng không thu được bao nhiêu lợi nhuận”.
Ông Leporc nói tiếp: “VN phải đổi mới nghề cá, không chỉ là đóng tàu đánh cá xa bờ theo phương pháp cũ mà theo phương pháp hiện đại nhất; không chỉ sử dụng những kỹ thuật mới mà là mới nhất.
Giải pháp chúng tôi đề xuất là những tàu hai thân (catamaran) sử dụng kỹ thuật hiện đại nhất, định vị ngư trường bằng vệ tinh, tóm gọn đàn cá ngừ đại dương hay cá thu như lấy đồ trong túi, rút ngắn thời gian đi biển còn vài ba ngày, giảm tối đa chi phí cùng sức người, xoay vòng nhanh, lợi nhuận cao, thu hồi vốn nhanh, song lại chỉ đòi hỏi ngư dân trình độ học vấn tối thiểu là hết cấp II để sử dụng các phương tiện khoa học kỹ thuật này”.
Từ hiện trạng bế tắc
Hiện nghề cá VN đang đứng trước một thực trạng hết sức “khó chịu”: tàu nhỏ, công suất yếu, không ra xa được, trong khi ven bờ không còn cá.
Đóng tàu lớn, công suất cao để đánh bắt xa bờ không hiệu quả, trong đó có lý do ngư dân không đủ trình độ sử dụng các máy tầm ngư, định vị; đã thế “đầu ra” của cá còn bị khống chế, dẫn đến thua lỗ, lỗ quá xá bèn cho tàu nằm ụ chờ mục nát, Nhà nước muốn đòi nợ cứ việc bắt xác tàu.
Một số khác ăn nên làm ra do biết làm chủ phương tiện, ra khơi được nhưng… vẫn còn quá nhiều vấn đề tồn tại.
Có ý kiến đề xuất: “VN cần tổ chức cho ngư dân khai thác nghề này một cách chuyên nghiệp hơn.
Chỉ nâng cấp tàu hiện có của ngư dân (không tăng thêm số lượng) như công suất, thiết bị để hoạt động ngư trường xa, chịu được sóng to, nâng qui mô vàng câu lên 800 – 1.000 lưỡi (thay vì 400 – 500 lưỡi) và tổ chức các tàu của ngư dân theo hướng đội, nhóm để việc khai thác, tiêu thụ ổn định hơn.
Áp dụng phương thức đánh bắt và dùng máy dò tìm. Nâng cấp công nghệ xử lý bảo quản khi giao nhận và đào tạo ngư dân phương thức đánh bắt hiện đại” (SGGP, 15-4-2004).
Tính hiện đại mà ngành đánh bắt hải sản VN đang có và phấn đấu có như sau qua mô tả của Công ty Esfico: “Loại hiện đại là đội tàu chuyên dùng công suất máy từ 200 CV – 750 CV (có khả năng chịu đựng sóng gió cấp 7-8) với các trang thiết bị điện tử hàng hải hiện đại, cơ giới hóa thả câu và thu câu, có thiết bị lạnh để bảo quản, mỗi chuyến đi biển từ 30 - 40 ngày và có khả năng phối hợp chuyển tải khai thác cá ngừ độ sâu hơn”.
Tại Hội nghị khoa học công nghệ và điển hình tiên tiến khai thác hải sản toàn quốc (Qui Nhơn, tháng 12-2004), những phương thức (và kỹ thuật ) đánh bắt cá như sau đang được xem là “điển hình tiêu biểu”:
1. Trong quá trình khai thác, các thành viên (đội lưới rê…) hỗ trợ lẫn nhau về thông tin, ngư trường và việc khắc phục các sự cố trên biển… Mỗi năm sản lượng cá khai thác được hơn 2.000 tấn, doanh thu gần 30 tỉ đồng, thu nhập bình quân của người lao động 20 triệu đồng/người/năm…
2. Với ba chiếc tàu khai thác xa bờ được trang bị đầy đủ máy móc, trang thiết bị và hệ thống thông tin liên lạc, khi ra đến ngư trường họ phân công nhau đi dò tìm đàn cá. Khi tàu nào phát hiện đàn cá trước thì lập tức thông báo ngay cho các tàu còn lại để cùng khai thác…
Với cách bố trí sản xuất như vậy, sản lượng cá khai thác được đã tăng hơn trước khoảng 33% và chất lượng sản phẩm cũng tốt hơn.
3. Hội nghị đã khẳng định: muốn sản xuất đạt hiệu quả, thuyền trưởng và thủy thủ phải là những người có kinh nghiệm nhiều, am hiểu ngư trường, thời tiết, kỹ thuật đánh bắt...
Trước khi ra khơi, thuyền trưởng và các thủy thủ phải nghiên cứu thật kỹ tình hình ngư trường, đối tượng đánh bắt và thời tiết để bố trí sản xuất hiệu quả, hạn chế các sự cố. Giữa các tàu khai thác cùng ngành nghề cần tổ chức thành đội, tổ khai thác trên biển…
Trong quá trình khai thác, cần phải lập nhật ký hành trình chuyến biển để theo dõi sự di chuyển của đàn cá, vị trí và năng suất của từng mẻ lưới để rút kinh nghiệm cho những mẻ lưới và chuyến biển sau…”.
Tóm lại, đàn cá, ngư trường… vẫn còn là một ẩn số với người đánh bắt cá VN mà để tiếp cận hiện có máy định vị bằng sonar cho từng chuyến, rút kinh nghiệm cho chuyến sau. Bên cạnh đó, hiểm nguy vẫn còn, các vụ chìm tàu đánh cá không phải là hiếm.
Đến những con tàu mới lạ
Giải pháp mà René Leporc đề xuất khác hẳn: “Đó là những con tàu hai thân (catamaran) không thể nào chìm, có bị lật úp cũng nổi, nhẹ, công suất lớn, tốc độ nhanh đến 20 hải lý/g (37km/g), có thể nhanh chóng tiến đến ngư trường, sau khi từ trên bờ định vị được đàn cá bằng hệ thống dò tìm định vị vệ tinh (GPS), định vị chính xác đàn cá đang ở đâu, ở độ sâu nào, nhanh chóng thả câu, thu hoạch thật nhanh rồi rút về, mỗi chuyến ra khơi chỉ hai ba ngày. Chi phí giảm rất nhiều so với mỗi chuyến kéo dài từ hai tuần đến cả tháng hiện thời”.
Kim Quang Hiếu, 23 tuổi, tốt nghiệp Đại học Bách khoa TP.HCM, chỉ sau hai tháng thực tập tại Công ty Roy’s Maritime đã được nhận vào làm việc và được giao thiết kế con tàu catamaran mẫu.
Có người hỏi René: tại sao lại giao việc cho một kỹ sư còn quá trẻ? Trả lời: trẻ lao vào cái mới nhanh hơn, hào hứng hơn. Quả là có rất nhiều cái mới với con tàu này.
Thắc mắc đầu tiên dễ “hãi” là con tàu được đóng bằng ván ép epoxy. Liệu có an toàn không? Hiếu giải thích:
- Ván ép này gồm các sớ gỗ kết dính với nhau bằng nhựa phenol có tính kháng nước, lại được bọc sợi thủy tinh và nhựa epoxy có độ bền cao nên rất bền, chắc, không “sợ” nước.
Ngoài lợi thế bền chắc, không mục, còn lợi thế nhẹ, kết cấu không cần phải “dày cui” như tàu bằng gỗ thường hay bằng sắt. Không cần những cây cột, cây đà to tướng, nặng nề. Tàu nhẹ là vì thế. Và như vậy đỡ nạn phá rừng để lấy gỗ đóng tàu. Với hai máy công suất 150 CV, tàu sẽ chạy đến 20 dặm/g. Khi có bão, tàu có thể rút về kịp.
* Thế nhưng “ăn và thua” của nghề cá chính là đi đánh có “trúng” hay không. Khác biệt của định vị vệ tinh với định vị bằng sonar như thế nào?
- Định vị sonar chỉ trong một bán kính nhỏ, cứ thế mà quét cho đến khi nào tìm ra cá. Còn định vị vệ tinh là quét cả một khu vực rộng lớn, phân tích dòng hải lưu, nhiệt độ trên biển, phân tích xem đàn cá nào đang ở đâu, ở độ sâu nào, di chuyển thế nào...
Đây là công việc của hậu cứ trên đất liền. Nhờ đó, tàu cá sẽ chỉ làm mỗi một công việc là từ bờ chạy thẳng đến đàn cá theo chỉ dẫn. Với tốc độ đó, chỉ mất khoảng hơn nửa ngày.
Với các dàn câu tự động 4x200 lưỡi câu thả xuống đúng mặt nước cho từng đàn cá, thu hoạch sẽ rất nhanh. Đặc điểm của tàu hai thân còn là có nhiều diện tích trên boong tàu hơn cho công đoạn xử lý cá sau khi câu.
* Sử dụng thiết bị máy móc trên tàu có quá khó khăn cho ngư dân không?
- Không khó đâu. Chỉ cần xong cấp II, thêm chút tiếng Anh là sử dụng được. Dễ như bật cái TV vậy thôi.
* Giá tàu là 1 tỉ đồng, bao lâu thì thu hồi vốn?
- Theo các tính toán sơ bộ khoảng một năm.
Một dư án được bảo đảm
Những “kinh nghiệm thương đau” của các dự án đóng tàu đánh cá xa bờ vẫn còn nóng hổi. Thế nhưng dự án mang tên Janus này của René Leporc lại không phải là “của cho không” mà là chuyện kinh doanh thuận mua vừa bán.
Thứ hai 13-6 tới đây, René Leporc sẽ “rao” dự án này tại một cuộc hội thảo ở khách sạn Sofitel, TP.HCM. Kỹ sư trẻ Kim Quang Hiếu sẽ trình bày về con tàu và giải thích các thắc mắc.
Có thể nghĩ đến một chương trình đào tạo để lấy bằng “nghề cá” trong qui hoạch hợp tác hai nước Việt – Pháp bên cạnh đào tạo giáo viên tiếng Pháp suốt từ hơn 20 năm qua?
Một bằng nghề cỡ CAP, B.E.P., đầu vào chỉ cần cỡ cuối cấp II trung học phổ thông, ra trường nghề ra nghề, đúng chuẩn, đúng trình độ. Không tốn kém lắm một dự án đào tạo ngư dân như thế.
Ngay cả với sự cộng tác cấp vùng cũng trong tầm tay và hầu bao, như hiện đang có sự hợp tác trong nhiều dự án của vùng Nord – Pas - de – Calais với thủ phủ là Lille, thành phố mà Tổng bí thư Nông Đức Mạnh mới vừa đến thăm và làm việc trong tuần qua.
Dường như một dự án đào tạo nghề như nghề ngư dân có thể phù hợp với các định hướng hợp tác giữa hai nước.
Theo tuoitreonline
